Đề nghị truy tố cựu Tổng Giám đốc Công ty Khoáng sản và luyện kim Việt Trung và 30 bị can

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ban hành kết luận điều tra vụ án “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Lợi dụng chức vụ, quyền hàn trong khi thi hành công vụ; Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi; Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp”, xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và luyện kim Việt Trung (VTM) và các đơn vị có liên quan.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đề nghị VKSND tối cao truy tố 31 bị can.

Bị can Bùi Thanh Bình (ngoài cùng bên trái hàng trên) và một số bị can khác trong vụ án. Ảnh: BCA

Cụ thể, bị can Bùi Thanh Bình (cựu Tổng giám đốc VTM), bị đề nghị truy tố 3 tội: “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Nhận hối lộ; Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp”.

Bị can Nguyễn Duy Dũng (cựu Kế toán trưởng VTM) và Trịnh Khôi Nguyên (Chuyên viên Ban Tài chính kế toán Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNS), cựu Thành viên HĐTV VTM) bị đề nghị truy tố về 2 tội: “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp”.

Bị can Mai Văn Tinh (Cựu Chủ tịch HĐQT VNS) và 15 bị can khác bị đề nghị truy tố tội: “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí”.

Loạt giám đốc doanh nghiệp bị đề nghị truy tố tội “Đưa hối lộ” gồm bị can Nguyễn Văn Bình (Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Pháp); Ngô Tiến Cương (Giám đốc Công ty TNHH Tiến Đại Phát); Nguyễn Duy Nghiệp (Giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Nông sản An Bình); Nguyễn Xuân Tốt (Giám đốc Công ty Trung Thành Thái Nguyên); Lê Xuân Định (Lao động tự do, thôn Trung Nguyên, xã Tề Lỗ, Phú Thọ); Nguyễn Văn Đức (Tổng Giám đốc Công ty Việt Pháp).

Có hai cựu quan chức tỉnh Lào Cai bị đề nghị truy tố về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hàn trong khi thi hành công vụ” gồm Lê Ngọc Hưng (Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai); Đỗ Trường Giang (cựu Giám đốc Sở Công thương Lào Cai).

Bán giá thấp hơn thị trường để “đút túi””

Theo kết luận điều tra, Bùi Thanh Bình được bổ nhiệm làm thành viên HĐTV, Tổng Giám đốc VTM, người đại diện pháp luật, điều hành toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh của Công ty và trực tiếp chỉ đạo việc mua bán quặng sắt, than cốc; Trịnh Khôi Nguyên làm Phó Chủ tịch HĐTV và Trần Tuấn Dũng làm thành viên HĐTV VTM.

Quá trình bán quặng cho các doanh nghiệp trong nước, theo đề nghị của đại diện doanh nghiệp, Bình đồng ý bán quặng sắt mỏ Quý Xa cho các doanh nghiệp với giá thấp hơn giá thị trường từ 50.000 đến 70.000 đồng/tấn, đổi lại các doanh nghiệp sẽ chi tiền ngoài hợp đồng cho Bình.

Thực hiện thỏa thuận với đại diện các doanh nghiệp, Bùi Thanh Bình chỉ đạo cấp dưới xây dựng phương án giá và hợp thức giá bán quặng cho các doanh nghiệp thấp hơn giá thị trường từ 50.000 đồng đến 70.000 đồng/tấn, trình từng thành viên Ban Điều hành phê duyệt.

Các thành viên Ban điều hành (ngoài Bình) là các Phó Tổng Giám đốc, gồm: Ngô Sỹ Hiếu (từ ngày 01/4/2015 đến tháng 10/2023, sau đó được giao phụ trách điều hành VTM cho đến nay) và Trần Trọng Mạnh (từ tháng 9/2017 đến tháng 01/2022), Triệu Tiến Thắng và Chu Đan (người Trung Quốc) và Kế toán trưởng: Đỗ Văn Cường (từ ngày 01/4/2015 đến ngày 15/9/2018), Nguyễn Duy Dũng (từ ngày 14/9/2018 đến ngày 12/7/2021) được Long và Cường báo cáo phương án giá bán quặng cho các doanh nghiệp được tính theo giá thấp hơn giá thị trường, do Bùi Thanh Bình ấn định từ trước nhưng vẫn đồng ý ký duyệt, để Bùi Thanh Bình ký Tờ trình trình HĐTV phê duyệt.

Sau khi được Cù Văn Côn, Chủ tịch HĐTV (người Trung Quốc); Trịnh Khôi Nguyên, Phó Chủ tịch HĐTV và các thành viên HĐTV: Trần Tuấn Dũng và Vũ Quốc Tuấn (người Việt Nam), Lý Vũ Hy và Triệu Tiến Thắng (người Trung Quốc) phê duyệt. Trên cơ sở đó, Bùi Thanh Bình, đại diện vốn chính của VNS tại VTM ký báo cáo của VTM gửi VNS để Nguyễn Xuân Lân, Tổng Giám đốc (từ tháng 4/2014 đến tháng 12/2016) và Chủ tịch HĐQT (từ tháng 01/2017 đến tháng 8/2020); Nguyễn Đình Phúc, Tổng Giám đốc (từ tháng 01/2017 đến năm 2022) cho ý kiến chỉ đạo về việc biểu quyết thông qua.

Theo đó, từ tháng 5/2014 đến ngày 13/7/2017, VNS đều có văn bản chỉ đạo người đại diện vốn biểu quyết thông qua. Đến ngày 13/7/2017, VNS có Văn bản chỉ đạo người đại diện phần vốn VNS tại VTM xem xét tự quyết định và chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật; nên từ tháng 7/2017, người đại diện phần vốn VNS tại VTM tự quyết định việc bán quặng cho doanh nghiệp theo Tờ trình của Ban điều hành VTM, không báo cáo xin ý kiến VNS.

Với phương thức, thủ đoạn và trình tự, thủ tục nêu trên, trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2020, Bùi Thanh Bình đã ký 30 hợp đồng bán quặng sắt với 18 doanh nghiệp trong nước, trong đó đã thực hiện 25 Hợp đồng với 16 doanh nghiệp, bán tổng cộng hơn 5,7 triệu tấn quặng, tổng trị giá hơn 2.950 tỉ đồng (chưa bao gồm VAT), thấp hơn giá thị trường, gây thiệt hại tài sản Nhà nước hơn 434,7 tỉ đồng.

Qua đó, Bình nhận tổng cộng 53,3 tỉ đồng từ 08 doanh nghiệp để giúp các doanh nghiệp mua quặng với giá bán thấp hơn giá thị trường (trong đó, có 43,8 tỷ đồng nhận sau ngày 01/01/2018, thời điểm Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định tội phạm tham nhũng trong lĩnh vực tư có hiệu lực thi hành).

Lập khống bảng báo giá nhằm hợp thức hóa sai phạm

Cũng theo kết luận điều tra, tháng 4/2015, sau khi Bùi Thanh Bình được bổ nhiệm Tổng Giám đốc VTM, Nguyễn Xuân Tốt (Giám đốc Công ty Trung Thành Thái Nguyên) và Nguyễn Văn Bình (Chủ tịch HĐQT Công ty Việt Phát) đến gặp và đề nghị Bùi Thanh Bình đồng ý để Công ty Trung Thành, Công ty Việt Phát được thường xuyên tham gia bán than cốc cho VTM. Tốt và Bình đề nghị nếu được ký hợp đồng cung cấp than cốc cho VTM thì sẽ chi cho Bùi Thanh Bình từ 40.000 đồng - 200.000 đồng/tấn than cốc. Bùi Thanh Bình có ý kiến “sau này các doanh nghiệp hoàn thành việc ký và thực hiện hợp đồng thì tự quyết định”.

Do đã thỏa thuận, thống nhất trước với Nguyễn Văn Bình và Nguyễn Xuân Tốt nên tại các cuộc họp với Phòng Vật tư và các phòng ban liên quan, Bùi Thanh Bình đã chỉ đạo chủ trương để tạo điều kiện cho các đơn vị cung cấp trong nước (Công ty Trung Thành Thái Nguyên và Công ty Việt Phát) được cung cấp than cốc cho VTM.

Đồng thời, khi Nguyễn Xuân Tốt và Nguyễn Văn Bình đến phòng làm việc của Bùi Thanh Bình để trao đổi việc mua bán than cốc, Bùi Thanh Bình đã gọi cấp dưới lên phòng làm việc để chỉ đạo phối hợp thực hiện.

Từ năm 2015 đến năm 2017, việc lựa chọn doanh nghiệp cung cấp than cốc cho VTM được thực hiện theo hình thức chào giá cạnh tranh. Trong giai đoạn này, Đỗ Xuân Thành, Trưởng phòng vật tư có nhiệm vụ lập tờ trình Hội đồng giá phê duyệt và thực hiện các hợp đồng mua than cốc cho VTM. Quá trình thực hiện hình thức chào giá cạnh tranh, mặc dù không có đủ 3 báo giá của các nhà cung cấp than cốc làm cơ sở cho việc so sánh, lựa chọn nhưng Thành vẫn đồng ý để Trần Hữu Thái, nhân viên Phòng vật tư lấy báo giá khống của các đơn vị khác để hợp thức hồ sơ, chứng từ, đảm bảo cho Công ty Trung Thành, Công ty Việt Phát được ký hợp đồng cung cấp than cốc cho VTM theo đúng giá đã tham gia chào hàng.

Từ tháng 10/2017 đến năm 2020, theo yêu cầu của Ngân hàng, VTM phải tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp than cốc theo các hình thức của Luật Đấu thầu. Để được vay vốn, VTM đã giao Bùi Sỹ Ngọc là Trưởng phòng Vật tư, chịu trách nhiệm tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp và thực hiện các hợp đồng mua bán than cốc cho VTM. Về hình thức, VTM tổ chức đấu thầu rộng rãi hoặc chào hàng cạnh tranh để lựa chọn đơn vị cung cấp, tuy nhiên thực tế Bùi Sỹ Ngọc vẫn tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp than cốc theo hình thức chào giá cạnh tranh (trên cơ sở quy chế mua sắm nội bộ VTM), không xây dựng giá dự toán (giá trần); chỉ đạo Trần Hữu Thái sử dụng các hồ sơ chào giá hợp thức để Công ty Trung Thành Thái Nguyên, Công ty Việt Phát thay nhau được trúng chào giá cung cấp theo sắp xếp và ký kết Hợp đồng cung cấp than cốc theo đúng giá mà các đơn vị này chào hàng.

Ngoài ra, quá trình tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp than cốc, Bùi Sỹ Ngọc cũng chỉ đạo nhân viên chia nhỏ, ký kết các Hợp đồng có số lượng dưới 10.000 tấn để đảm bảo đúng thẩm quyền quyết định của Bùi Thanh Bình (các Hợp đồng có số lượng lớn hơn phải báo cáo, xin ý kiến HĐTV quyết định).

Trên cơ sở đó, từ năm 2015 đến năm 2020, Công ty Việt Phát và Công ty TNHH Trung Thành Thái Nguyên đã tham gia cung cấp than cốc cho VTM và ký 38 Hợp đồng bán tổng cộng hơn 286.855 tấn than cốc cho VTM, tổng giá trị thanh toán (chưa bao gồm thuế GTGT) là hơn 2.000 tỉ đồng.

Sau khi thực hiện các hợp đồng mua bán than cốc với VTM, theo nội dung đã trao đổi, thống nhất trước đó, Nguyễn Văn Bình và Nguyễn Xuân Tốt đã đưa cho Bùi Thanh Bình tổng cộng 25 tỉ đồng trong giai đoạn từ năm 2015 đến hết tháng 01/2020, trong đó từ năm 2018 đến hết tháng 01/2020 là 18,4 tỉ đồng.