Trong kỷ nguyên số, chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là thay đổi công cụ làm việc, mà là quá trình đổi mới toàn diện tư duy, phương thức tổ chức công việc và trách nhiệm công vụ. Đối với các cơ quan tư pháp, chuyển đổi số còn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương, phòng ngừa vi phạm và nâng cao chất lượng bảo vệ công lý.
Tại Phòng 3 VKSND tỉnh Đắk Lắk, tinh thần “Đảng viên, công chức tiên phong học tập kỹ năng số và chuyển đổi số” đang từng bước được hiện thực hóa bằng những cách làm cụ thể, thiết thực, gắn chặt với nhiệm vụ chính trị được giao.
    |
 |
| Kiểm sát viên Phòng 3 VKSND tỉnh tham dự Cuộc thi “Báo cáo án bằng sơ đồ tư duy trong ngành Kiểm sát nhân dân” năm 2024. |
Từ nhận thức: Chuyển đổi số không thể “chờ đủ điều kiện”
Các nghị quyết của Trung ương, chỉ đạo của Lãnh đạo VKSND tối cao đều xác định rõ tinh thần: chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu nhằm hiện đại hóa hoạt động tư pháp, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy quá trình này không tránh khỏi những rào cản từ thói quen làm việc truyền thống, áp lực công việc và sự chênh lệch về kỹ năng công nghệ giữa các cán bộ.
Là đơn vị "đầu sóng ngọn gió" trong công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự về kinh tế, chức vụ, tham nhũng - lĩnh vực có tính chất đặc biệt phức tạp, nhạy cảm, luôn đặt ra yêu cầu rất cao về tiến độ, khối lượng công việc cũng như độ chính xác của từng khâu tố tụng.
Trong bối cảnh đó, Phòng 3 VKSND tỉnh không lựa chọn tư duy “chờ đủ điều kiện mới làm”, mà xác định lộ trình chủ động, linh hoạt: chuyển đổi số là quá trình vừa làm, vừa học, vừa hoàn thiện. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là nội dung cụ thể hóa sinh hoạt chuyên đề “Đảng viên tiên phong học tập kỹ năng số và chuyển đổi số”, gắn trách nhiệm chuyển đổi số với vai trò, bản lĩnh của người đảng viên.
|
 |
| Lãnh đạo Phòng yêu cầu 100% Kiểm sát viên, Kiểm tra viên thực hiện thao tác nghiệp vụ toàn trình trên môi trường số - từ khâu tiếp nhận, thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố. |
Những điểm sáng từ tinh thần trách nhiệm và sự chủ động
Một trong những hình ảnh tiêu biểu trong quá trình chuyển đổi số tại Phòng 3 là việc nhiều đảng viên, công chức, Kiểm sát viên chủ động sử dụng máy tính cá nhân cho các công việc nghiệp vụ thông thường, qua đó ưu tiên máy tính công vụ cho việc nhập liệu, cập nhật và quản lý án trên nền tảng số. Cách làm này thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, đặt lợi ích chung của đơn vị lên trên điều kiện cá nhân, phù hợp với yêu cầu nêu gương của người đảng viên trong tình hình mới.
Cùng với đó, đơn vị đã hình thành môi trường tự đào tạo nội bộ với phương châm “Cùng làm – Cùng học – Cùng rút kinh nghiệm”. Thay vì trông chờ hoàn toàn vào các lớp tập huấn tập trung, lãnh đạo và công chức Phòng 3 thường xuyên trao đổi, hướng dẫn trực tiếp cho nhau về cách số hóa hồ sơ hiệu quả; giải pháp nâng cao chất lượng báo cáo án bằng sơ đồ tư duy; phương thức nhập án, khai thác dữ liệu, theo dõi tiến độ giải quyết vụ án trên nền tảng Quản lý án hình sự… Việc học tập kỹ năng số được gắn chặt với công việc hằng ngày, qua đó giúp kỹ năng công nghệ được nâng cao một cách tự nhiên, bền vững và sát thực tiễn.
|
 |
| 100% Kiểm sát viên, Chuyên viên Phòng 3 VKSND tỉnh ham dự tập huấn thực hành trực tiếp trên hệ thống Nền tảng Quản lý án hình sự do VKSND tỉnh phối hợp cùng Cục 2 VKSND tối cao tổ chức. |
Hiệu quả thực chất: Nền tảng Quản lý án, công cụ “trợ lý số” cho công lý
Thực tiễn triển khai cho thấy, việc ứng dụng nền tảng Quản lý án hình sự kết hợp với các công cụ hỗ trợ như file excel theo dõi thời hiệu đã mang lại những kết quả rõ nét. Các vụ án thụ lý mới được cập nhật kịp thời, dữ liệu từng bước được chuẩn hóa, phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành. Nền tảng số đóng vai trò như một hệ thống cảnh báo sớm, giúp Kiểm sát viên kiểm soát chặt chẽ thời hạn tố tụng, hạn chế tối đa các vi phạm do yếu tố chủ quan.
Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi số tại Phòng 3 không dừng lại ở việc quản lý tiến độ, mà còn lan tỏa sang đổi mới phương thức nghiên cứu, báo cáo và tham gia kiểm sát xét xử. Công tác số hóa hồ sơ vụ án được triển khai từng bước, có trọng tâm, trọng điểm, tạo thuận lợi cho việc lưu trữ, tra cứu, đối chiếu tài liệu, nhất là đối với các vụ án có khối lượng hồ sơ lớn, nhiều tình tiết phức tạp.
Trên cơ sở hồ sơ số hóa, Kiểm sát viên đã chủ động sử dụng báo cáo án bằng sơ đồ tư duy, giúp hệ thống hóa diễn biến vụ án, mối quan hệ giữa chứng cứ, hành vi phạm tội và căn cứ pháp lý một cách trực quan, khoa học. Cách làm này không chỉ nâng cao chất lượng báo cáo, đề xuất quan điểm xử lý án, mà còn góp phần tăng hiệu quả trao đổi nghiệp vụ trong tập thể đơn vị.
Trong quá trình tham gia xét xử, việc chuẩn bị tài liệu điện tử, hình ảnh, sơ đồ minh họa để trình chiếu tại phiên tòa cũng từng bước được nghiên cứu, áp dụng phù hợp với quy định pháp luật. Việc trực quan hóa chứng cứ giúp Kiểm sát viên trình bày quan điểm công tố rõ ràng, mạch lạc, tăng tính thuyết phục trong tranh tụng, đồng thời hỗ trợ Hội đồng xét xử và những người tham gia tố tụng nắm bắt đầy đủ, chính xác bản chất vụ án.
Để chuyển đổi số không dừng lại ở "hình thức"
Mặc dù việc triển khai ứng dụng nền tảng số trong công tác quản lý, giải quyết án hình sự đã đạt được những kết quả bước đầu tích cực, song lãnh đạo đơn vị cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình chuyển đổi số vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức.
Nổi bật là sự chênh lệch về kỹ năng công nghệ thông tin giữa các thế hệ cán bộ, Kiểm sát viên; tâm lý e ngại thay đổi, thói quen quản lý hồ sơ giấy còn tồn tại; trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng và kỷ luật tố tụng ngày càng cao.
|
 |
| Trích xuất dữ liệu quản lý án hình sự phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của lãnh đạo Phòng . |
Từ thực tiễn đó, Phòng 3 xác định: chuyển đổi số không thể dừng lại ở việc “có phần mềm, có tài khoản”, mà phải được triển khai một cách đồng bộ, quyết liệt và thực chất, trở thành công cụ hỗ trợ trực tiếp cho việc nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động tư pháp. Trên cơ sở đó, Chi bộ tập trung định hướng triển khai theo bốn trụ cột trọng tâm sau:
Thứ nhất, phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu: Mỗi cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu cấp ủy, lãnh đạo đơn vị phải xác định việc sử dụng thành thạo các nền tảng số, phần mềm nghiệp vụ là yêu cầu bắt buộc gắn với trách nhiệm công vụ. Việc tiên phong trong ứng dụng công nghệ không chỉ thể hiện tinh thần đổi mới, mà còn là biện pháp quan trọng để tăng cường kiểm soát quy trình tố tụng, phòng ngừa vi phạm và nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành. Thực tiễn cho thấy, khi người đứng đầu thực sự gương mẫu, quyết liệt, việc chuyển đổi số sẽ lan tỏa mạnh mẽ, tạo chuyển biến rõ nét trong toàn đơn vị.
Thứ hai, xây dựng và duy trì “hệ sinh thái tự học” về kỹ năng số: Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các lớp tập huấn tập trung, Đảng bộ chủ trương phát huy mô hình “đồng nghiệp hướng dẫn đồng nghiệp”, lấy thực tiễn công việc làm môi trường học tập. Việc trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm sử dụng phần mềm quản lý án hình sự được lồng ghép thường xuyên trong quá trình giải quyết công việc hằng ngày, giúp cán bộ, Kiểm sát viên từng bước nâng cao kỹ năng công nghệ một cách tự nhiên, bền vững. Qua đó, kỹ năng số không còn là yêu cầu mang tính áp đặt, mà trở thành nhu cầu tự thân gắn liền với hiệu quả công tác.
Thứ ba, khai thác sâu giá trị của dữ liệu số phục vụ công tác nghiệp vụ: Chuyển đổi số không dừng lại ở việc nhập liệu, số hóa hồ sơ, mà phải hướng tới việc khai thác, phân tích dữ liệu để hỗ trợ công tác quản lý, chỉ đạo và phòng ngừa rủi ro tố tụng. Trên nền tảng phần mềm quản lý án hình sự, dữ liệu được chuẩn hóa sẽ trở thành nguồn thông tin quan trọng, giúp lãnh đạo đơn vị theo dõi tiến độ giải quyết án, nhận diện sớm các nguy cơ vi phạm về thời hạn, thủ tục, từ đó có biện pháp chấn chỉnh kịp thời. Đây chính là bước chuyển từ “quản lý thủ công” sang “quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu”, phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa hoạt động tư pháp.
Thứ tư, gắn chặt chuyển đổi số với công tác xây dựng Đảng: Hiệu quả ứng dụng các nền tảng số, trong đó có phần mềm quản lý án hình sự, được xác định là một nội dung quan trọng trong sinh hoạt chi bộ và đánh giá chất lượng đảng viên hằng năm. Việc chấp hành kỷ luật sử dụng phần mềm, tinh thần chủ động học tập kỹ năng số, cũng như hiệu quả khai thác công nghệ trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn là những tiêu chí phản ánh rõ nét ý thức trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu của người đảng viên trong bối cảnh mới.
Việc triển khai nền tảng Quản lý án hình sự và các phần mềm hỗ trợ trongc chuyên môn tại VKSND tỉnh Đắk Lắk không chỉ là một bước tiến về công nghệ, mà là minh chứng cho tinh thần Đảng viên tiên phong trong kỷ nguyên số. Khi ý chí chính trị hòa quyện cùng năng lực công nghệ, đó chính là lúc công lý được thực thi một cách minh bạch, hiệu quả và hiện đại nhất.
Với định hướng trên, Phòng 3 VKSND tỉnh Đắk Lắk xác định chuyển đổi số không phải là mục tiêu tự thân, mà là phương tiện quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ Kiểm sát “Vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm, đồng thời làm chủ công nghệ số”, góp phần nâng cao chất lượng công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay./.